Ad eşliğinde eylemler

Türkçe'de, bir-çok diğer alanda olduğu gibi, ad eşliğinde eylemlerde de, belirgin bir sorun yaşanıyor. Öğretmenler mi yetersiz, yoksa kuralları koyanlar mı; bilemeyeceğiz.


Târih: 01.05.2017 | Tıklama: 225 | Bölüm: Güzel Türkçe'miz
Ad eşliğinde eylemler

Türkçe'de, bir-çok diğer alanda olduğu gibi, ad eşliğinde eylemlerde de, belirgin bir sorun yaşanıyor. Öğretmenler mi yetersiz, yoksa kuralları koyanlar mı; bilemeyeceğiz.

Sizlere, yalnızca bir-kaç ipuçu vereceğim ve örneklerle, açıklamaya çalışacağım.

Başlıyoruz.

'Söz(ünü) etmek', başka bir şeydir; 'sözetmek', başka bir şeydir.

- "Kulakların çındadı mı? Senin sözünü ettik."
- "Sözettiğiniz şey nedir?"

'Baş(ını) koymak', başka bir şeydir; 'başkoymak', başka bir şeydir.

- "Başını, göğsüme koy, tatlım."
- "Biz, bu yola başkoymuşuz!"

'Baş(ını) vurmak', başka bir şeydir; 'başvurmak', başka bir şeydir.

- "Başını, istediğin kadar taşlara vur; yararı olmaz!"
- "Mahâlledeki yeni açılan şirkete, başvurdun mu?"

'Baş(ını) kaldırmak', başka bir şeydir; 'başkaldırmak', başka bir şeydir.

- "Utanma; başını eğeceğine, kaldır; kıvançlı ol!"
- "Aranızda, başkaldıranlar olursa; o başı, ezmesini biliriz!"

'El(ini) vermek', başka bir şeydir; 'elvermek', başka bir şeydir.

- "Elini ver bana; falına bakayım."
- "Bu yılın ekini, sizce elverişli midir?"

'El(ini) atmak', başka bir sşeydir; 'elatmak', başka bir şeydir.

- "At elini omuzuma!"
- "Şurada, taşınacak eşyâlar var; bi elatar mısın?"

'Sağ olmak', başka bir şeydir; 'sağolmak', başka bir şeydir.

- "Babanız, hâlâ sağ mıdır?"
- "Sağolasınız, Efendim."

'Göz yummak', başka bir şeydir; 'gözyummak', başka bir şeydir.

- "Yorgunluktan, gözlerini yumdu ve uykuya daldı."
- "Kamu çalışanları, bir suç işlediğinde, yapacağın tek şey, gözyummaktır!"

'El(ini) koymak', başka bir şeydir; 'elkoymak', başka bir şeydir.

- "Şu kâğıdın üzerine, elini koy; uçmasın."
- "Hâczciler geldi ve tüm mallarına elkoydular."

'El(ini) kon(dur)mak'başka bir şeydir; 'elkonmak', başka bir şeydir.

- "Elini, kondur şu karatahtaya."
- "Mahkeme kararıyla, tüm mallarına elkondu."

'Boş(u) vermek', başka bir şeydir; 'boşvermek', başka bir şeydir.

- "Abi! Şurdan bana, şu boşları versene!"
- "Boşver! Böyle gelmiş; böyle gider!"

'(Göze) hoş gelmek', başka bir şeydir; 'hoşgelmek', başka bir şeydir.

- "Öyle alımlısınız ki, göze, pek de hoş geliyorsunuz."
- "Hoşgeldiniz, Efendim."

'Hoş bulmak', başka bir şeydir; 'hoşbulmak', başka bir şeydir.

- "Sizi, çok hoş buluyorum; etkileyici bir kişiliksiniz."
- "Hoşbulduk, Efendim."

'Boyun eğmek' başka bir şeydir; 'boyuneğmek', başka bir şeydir.

- "Eğ boynunu; enseni göreyim!"
- "Olursan boyuneğer, veririm sana değer! Demek, beni istersin; sende, ne varmış cevher!" (Gizem    G.)


Şimdi ise, ayrıntılarına, başka bir yazıda gireceğim, benzer bir karşılaştırmaya geçelim.

'Baş üstü', başka bir şeydir; 'başüstü', başka bir şeydir.

- "Başının üstünde, bir yılan sarkıyor!"
- "Başüstüne, Komutanım!"

'Diz üstü', başka bir şeydir; 'dizüstü' başka bir şeydir.

- "Sevimli yumurcak geldi ve hemen dizimin üstünde oturdu."
- "Kısa sayılabilecek eteği, dizüstüne kadar varıyordu."

'Bacak üstü', başka bir şeydir; 'bacaküstü', başka bir şeydir;

- "Battâniyeyi, bacaklarımın üstüne serer misin?"
- "Bacak-bacaküstüne atmak, görgü kurallarına aykırı mıdır?"


Not: "Başının üstünde, bir yılan sarkıyor!" diye okuduğunuzda, ne yaptınız?


Târih: 01.05.2017 | Tıklama: 225 | Bölüm: Güzel Türkçe'miz



Bu bölümdeki tüm yazıılarım
- Saçma-sapan kavramlar! (14.11.2017)
- Noktalı virgülün, kullanım alanları (26.10.2017)
- 'Hiç' mi, yoksa 'hiç' mi? Yoksa 'hiç' mi? (08.06.2017)
- Ad eşliğinde eylemler (01.05.2017)
- Kâfiyesiz şiîr mi olurmuş? (18.04.2017)
- Sayısal ile ölçeksel vurgulamalarda ve kanımsamalarda, kısa çizgi (02.01.2017)
- 'Kadın doğum' nedir? (17.11.2016 )
- TDK memurları, iyice zıvanadan çıkmış! (15.11.2016)
- Yumuşatılmayan sert sessizler (03.05.2016)
- Þiirlerimizdeki anlamsızlıklar (01.10.2015)
- Kısa çizgi kullanımından örnekler (17.02.2015)
Yazım kurallarının önemi (23.08.2013)
Türk Rezâlet Kurumu! (12.08.2013)
Bağlaçtan önce noktalı virgül ya da nokta (26.05.2013)
Apalca deyimler ve atasözleri (16.04.2013)
Yutulmuş "H" harfleri! (11.03.2013)

 
 
2005 © Erol Sürül | erol-surul(at)alazli(dot)net
Ağbağımın, tüm hakları saklıdır.   |   Bu ağbağ, www.alazli.net olanaklarıyyla sağlanmıştır.
Impressum | Copyright | Telif   |   Ağbağ Yönelgesi
Güldürü  |  Ağ bağlantıları  |  Sözlüğüm
Düşmanlarımın çokluğu, ender dostluklarımın, kalitesini yükseltir.